Nhìn lại 35 năm qua kể từ khi hai nước chính thức tiến hành đàm phán giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền, chúng ta đã vượt qua biết bao khó khăn, trải qua trên 3000 cuộc đàm phán lớn nhỏ với tổng cộng trên 1 triệu giờ công lao động để có được thành quả tạo dựng đường biên giới trên đất liền Việt - Trung hoà bình, hữu nghị, ổn định lâu dài ngày hôm nay.

Từ những năm 1970, với mục tiêu xác lập một đường biên giới rõ ràng giữa hai nước, Việt Nam và Trung Quốc đã tiến hành 03 lần đàm phán giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền, sau đó đàm phán bị gián đoạn do những biến cố của lịch sử. Các cuộc đàm phán được nối lại ngay sau khi hai nước bình thường hoá quan hệ năm 1991. Sau nhiều năm phấn đấu không biết mệt mỏi, ngày 31/12/2008 hai bên chính thức ra Tuyên bố kết thúc toàn bộ công tác phân giới cắm mốc trên thực địa. Với kết quả đó, đường biên giới trong Hiệp ước năm 1999 đã được cụ thể hoá trên thực địa một cách khoa học, chi tiết phù hợp với thực tế bằng một hệ thống mốc giới hiện đại gồm 1970 cột mốc (trong đó có 1548 cột mốc chính; 422 cột mốc phụ).

Bước vào năm 2009, sau 10 tháng, hai bên đã hoàn thành một khối lượng công việc khổng lồ với một bộ hồ sơ gồm gần 3000 trang tài liệu và trên 1 tấn bản đồ để chính thức khép lại quá trình giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc. Giờ đây, từng đoạn biên giới, từng cột mốc biên giới giữa hai nước được thể hiện một cách rõ ràng nhất không chỉ bằng lời văn mà cả trên các sơ đồ và bản đồ, giúp cho mỗi người dân đều có thể dễ dàng nhận biết được đường biên giới. Kết quả công tác phân giới cắm mốc không thể tách rời những nỗ lực không biết mệt mỏi của các chuyên gia đàm phán và lực lượng phân giới cắm mốc. Có những cuộc đàm phán liên tục từ ngày này qua ngày khác, kéo dài liên tục 30 tiếng đồng hồ, còn các lực lượng phân giới cắm mốc thì phải vận chuyển bằng sức người những cột mốc nặng hàng tấn vượt qua núi cao đèo sâu để đưa đến vị trí mốc giới và đã có cả sự hy sinh tính mạng của mình.

Việc hoàn thành phân giới cắm mốc và ký kết 3 văn kiện liên quan đến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa lịch sử trọng đại trong quan hệ Việt - Trung, tạo điều kiện cho các địa phương biên giới hai bên mở rộng hợp tác kinh tế, tăng cường giao lưu hữu nghị, phù hợp với mong muốn và lợi ích của nhân dân hai nước và là đóng góp quan trọng vào việc thúc đẩy xu thế hoà bình, hợp tác cùng phát triển ở khu vực.

Để thực thi các văn bản liên quan đến biên giới đất liền được triển khai một cách hiệu quả nhất, sắp tới chúng ta cần mở các lớp tập huấn, phổ biến những nội dung trong 3 văn kiện vừa ký kết, nhất là đối với những người trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ quản lý, giải quyết công việc trên vùng biên giới Việt - Trung. Đồng thời, Bộ Ngoại giao sẽ cùng với Ban Tuyên giáo Trung ương và các ngành hữu quan triển khai công tác tuyên truyền cho đồng bào cả nước và kiều bào ta ở nước ngoài về nội dung, ý nghĩa của các văn kiện này nhằm tạo sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội trong việc thực thi Hiệp ước biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc ký năm 1999 và các văn bản vừa ký kết, góp phần thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc. Đặc biệt, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cư dân vùng biên giới tôn trọng đường biên giới mới, nâng cao ý thức của cư dân biên giới hai nước trong việc bảo vệ đường biên, mốc giới.

Nếu như cách đây đúng 10 năm về trước, chúng ta vui mừng chào đón sự ra đời của Hiệp ước biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc thì chỉ cách đây tròn 1 năm chúng ta hân hoan trước việc ra Tuyên bố về hoàn thành phân giới cắm mốc và giờ đây chúng ta đang chuẩn bị nói lời từ biệt với một đường biên giới cũ để chào đón một đường biên giới mới hoà bình, hữu nghị, trường tồn. Đây chính là việc làm thiết thực chào đón "Năm Hữu nghị Việt - Trung 2010" và kỷ niệm lần thứ 60 ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc. Chúng ta tin rằng, với một đường biên giới mới, quan hệ "láng giềng tốt, đồng chí tốt, bạn bè tốt, đối tác tốt" Việt Nam - Trung Quốc sẽ tiếp tục đơm hoa kết trái, tình hữu nghị truyền thống và sự gắn bó giữa hai dân tộc sẽ ngày càng bền chặt.

Vấn đề biên giới lãnh thổ là thiêng liêng đối với mỗi quốc gia, trong giải quyết các vấn đề biên giới lãnh thổ thông qua đàm phán không có sự thắng thua mà là sự dung hoà các lợi ích của hai quốc gia trên cơ sở các căn cứ pháp lý và chứng cứ lịch sử. Cái được lớn nhất sau quá trình đàm phán giải quyết 35 năm qua là giữa hai nước có một đường biên giới rõ ràng, ổn định. Xuân mới đang về với mọi nhà, nhưng mùa xuân năm nay có ý nghĩa đặc biệt đối với đồng bào các dân tộc hai bên biên giới Việt - Trung, mùa xuân đầu tiên có một đường biên giới mới, biểu tượng của mối quan hệ hữu nghị, hợp tác bền vững muôn đời giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Hồ Xuân Sơn
Thứ trưởng Ngoại giao,
Chủ nhiệm UBBG quốc gia