Thưa Thứ trưởng, so với Hiệp định khung về hợp tác Việt Nam - EC ký năm 1995, PCA Việt Nam - EU ký tắt lần này về cơ bản có điểm gì mới?

Nếu Hiệp định hợp tác khung Việt Nam - EC ký năm 1995 là Hiệp định giữa ta với Cộng đồng châu Âu (EC) thì PCA lần này là Hiệp định tổng thể được ký kết giữa một bên là Việt Nam, với bên kia là EU (Liên minh Châu Âu) và 27 nước thành viên EU. Hơn nữa, với các thỏa thuận trong PCA, hai bên đứng trước cơ hội có thể hợp tác trên phạm vi rộng lớn hơn nhiều so với Hiệp định khung 1995.

Hiệp định PCA đã thực sự thể hiện bước phát triển to lớn, sâu rộng của quan hệ Việt Nam - EU sau 20 năm, đưa quan hệ bước sang một giai đoạn mới với phạm vi rộng lớn và mức độ hợp tác sâu sắc hơn. Như Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch Barosso khẳng định PCA sẽ mở ra một chương mới của quan hệ hợp tác Việt Nam - EU, phù hợp với tầm vóc mới của EU và vị thế quốc tế ngày càng tăng của Việt Nam trong nhiều năm tới.

Hiệp định PCA có những nội dung chính gì?

Qua 9 vòng đàm phán và nhiều cuộc trao đổi kỹ thuật, hai bên đã thỏa thuận và ký tắt PCA với 8 chương, 65 điều, trong đó khẳng định các nguyên tắc cơ bản của quan hệ hai bên, xác định khuôn khổ hợp tác toàn diện trong tất cả các lĩnh vực, từ hợp tác phát triển, thương mại - đầu tư, đến hợp tác tư pháp, bảo vệ hòa bình, an ninh quốc tế, hợp tác chuyên ngành... PCA cho thấy hai bên rất coi trọng lĩnh vực hợp tác phát triển và thương mại - đầu tư khi dành 2 chương riêng cho những lĩnh vực này.

Về thương mại - đầu tư, hai bên đạt được các thỏa thuận quan trọng cho phép ta có thể tiếp cận thuận lợi hơn thị trường EU như: cam kết tăng cường tham vấn tăng hiệu quả sử dụng các ưu đãi của chế độ GSP, dành cho Việt Nam sự đối xử đặc biệt và khác biệt, hợp tác hướng tới sớm công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường.

Đặc biệt, trong tinh thần hợp tác toàn diện đã đạt được trong PCA, cũng trong dịp này Thủ tướng ta và Chủ tịch EC đã đồng ý hai bên sẽ khởi động đàm phán về một Hiệp định thương mại tự do FTA giữa ta và EU ngay sau khi kết thúc công việc của nhóm kỹ thuật...

Điểm nổi bật nữa của PCA là hai bên đạt thỏa thuận về nội dung hợp tác trên nhiều lĩnh vực mới như giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, nông lâm ngư nghiệp, ngăn ngừa và giảm nhẹ thiên tai, văn hóa, du lịch, môi trường, y tế, năng lượng, giao thông... Đồng thời, PCA khẳng định hai bên sẽ đẩy mạnh hợp tác trên các diễn đàn quốc tế, giải quyết các vấn đề toàn cầu để bảo vệ hòa bình và an ninh quốc tế như chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, chống khủng bố, tội phạm có tổ chức và rửa tiền, ứng phó với biến đổi khí hậu... Có thể nói, các nội dung thỏa thuận trong PCA rất toàn diện, phản ánh hài hòa lợi ích và ưu tiên của hai bên.

Thứ trưởng có thể dự báo triển vọng hợp tác Việt Nam-EU sau ký kết Hiệp định?

Về hợp tác phát triển, EU cam kết tăng cường hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển được quốc tế thừa nhận, trong đó có các mục tiêu MDGs, coi đây là điều khoản thiết yếu của Hiệp định. Nếu thực hiện tốt, đây là sự bổ sung quan trọng phục vụ quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong những năm tới. PCA cũng mở ra nhiều triển vọng thúc đẩy hợp tác chuyên ngành khác như khoa học, công nghệ, giáo dục đào tạo, ngăn ngừa và giảm nhẹ thiên tai, di cư hợp pháp, khắc phục hậu quả chiến tranh... Trong mỗi lĩnh vực đều có cam kết về hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực, tạo thuận lợi để ta tiếp tục tranh thủ sự hỗ trợ và hợp tác cùng có lợi từ phía EU trong quá trình triển khai chiến lược phát triển KT-XH 2011-2020.

Về thương mại, đầu tư, PCA sẽ tạo điều kiện thuận lợi để hai bên có thể khai thác được tốt hơn lợi thế so sánh và bổ sung lẫn nhau. Nhiều lĩnh vực EU có thế mạnh như cơ khí, chế tạo, giao thông vận tải, hoá chất, dược phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn, nhưng khả năng đáp ứng trong nước còn hạn chế. Đồng thời, nhiều mặt hàng Việt Nam có lợi thế, có thể đáp ứng nhu cầu nhập khẩu lớn của EU như cao su nguyên nhiên liệu, thủ công mỹ nghệ, giày dép, may mặc, thủy hải sản, cà phê, chè, hạt tiêu...

Triển vọng mở rộng thị trường EU còn nhiều vì thương mại Việt Nam-EU hiện mới chỉ chiếm khoảng 0,5% tổng kim ngạch của EU. PCA đã tạo ra những tiền đề để hai bên đàm phán một Hiệp định tự do thương mại song phương, thiết lập những cơ chế hỗ trợ các ngành, doanh nghiệp tiếp cận và khai thác thuận lợi hơn thị trường và các ưu thế về vốn, công nghệ, kỹ thuật, kỹ năng quản lý tiên tiến của EU trong thời gian tới.

Về hợp tác chính trị, an ninh, những thỏa thuận giữa hai bên trong các lĩnh vực hợp tác pháp luật, chống tội phạm có tổ chức, cấm phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt, chống khủng bố, di cư... sẽ góp phần quan trọng vào việc tăng cường đối thoại, hợp tác, giải quyết các vấn đề cùng quan tâm phù hợp với luật pháp của mỗi bên và những cam kết quốc tế mà hai bên tham gia; nâng cao nhận thức chung, tạo cơ sở thuận lợi cho việc tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực khác. Sự hợp tác đó không chỉ giới hạn trong quan hệ Việt Nam - EU mà còn trên các diễn đàn đa phương khác, trong đó có LHQ và ASEM.

Với sự phát triển nhanh chóng của quan hệ giữa Việt Nam với EU và các nước thành viên trong suốt 20 năm qua, tôi hoàn toàn lạc quan về triển vọng tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác toàn diện, thực chất và hiệu quả giữa Việt Nam - EU sau khi PCA được ký kết và thực hiện.

Thanh Trúc (thực hiện)